Κυριακή, 13 Μαΐου 2018

Αυτός ο Ιταλός έβλεπε τη ζωή σαν μεγάλο αστείο (ΛΕΟΠΑΡΝΤΙ) (ΝΤΑΝΙΕΛ ΚΛΑΙΝ)




Η φύση, αγαθοεργή όπως συνηθίζει, όρισε ο άνθρωπος να μη μαθαίνει πως να ζει αν πρώτα δεν του αφαιρεθούν οι λόγοι για να ζει, να μη βρίσκει καμία ευχαρίστηση αν πρώτα δεν καταστεί ανίκανος να βιώνει ζωηρές ηδονές”
ΤΖΙΑΚΟΜΟ ΛΕΟΠΑΡΝΤΙ, ΙΤΑΛΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ
(1798 – 1837), ΠΕΣΙΜΙΣΤΗΣ


Ο Λεοπάρντι, αν και άνθρωπος ευγενικής καταγωγής και μεγαλωμένος με συντηρητικούς ιδιωτικούς δασκάλους που προέρχονταν από τον καθολικό κλήρο, εξελίχθηκε σε αρχιερέα του μηδενισμού και του πεσιμισμού. Έβλεπε τη ζωή σαν ατέλειωτη σειρά από απογοητεύσεις.
Μπορούμε να συνοψίσουμε τη φιλοσοφία του Λεοπάρντι σε μια πασίγνωστη φράση:
Τα πράγματα πάνε από το κακό στο χειρότερο”.
Αυτός ο Ιταλός έβλεπε τη ζωή σαν μεγάλο αστείο:
Μας δίνεται μια ζωή γεμάτη υποσχέσεις, αλλά τελικά βιώνουμε απλώς τη μια απογοήτευση μετά την άλλη.
Ο φιλοσοφικός πεσιμισμός δε συνιστά απλώς μια συναισθηματική στάση απέναντι στη ζωή, αλλά και άρνηση κάθε έννοιας προόδου. Αποτελεί μομφή κατά της δυτικής ηθικής επιταγής να επιδιώκουμε σοβαρά έναν πιο τέλειο κόσμο – όλες εκείνες οι ιδεολογίες που δίνουν ώθηση σε κοινωνικά και πολιτικά κινήματα, για να μην αναφέρουμε κάθε στρατηγική αυτοβελτίωσης που έχουμε δοκιμάσει. Σε έναν κόσμο γεμάτο από καταπακτές, που είτε το θέλουμε είτε όχι μας ρίχνουν στην απογοήτευση και στην απελπισία, η επιδίωξη της προόδου είναι ανέκδοτο, και μάλιστα αρρωστημένο. Σαν να μην έφτανε αυτό, ο φιλοσοφικός πεσιμισμός ξεκάνει μια και καλή και την αισιοδοξία που γεννιέται από την πίστη σε έναν αγαθοεργό, καλοπροαίρετο θεό.
Ωστόσο, ο Λεοπάρντι είναι πεσιμιστής με μια νότα αισιοδοξίας:
Άπαξ και αναγνωρίσουμε πλήρως ότι η ζωή δεν είναι παρά μια αέναη απογοήτευση, μπορούμε να ρίξουμε ένα καλό γέλιο με το όλο θέμα, και αυτό αποδεικνύεται απελευθερωτικό. Τότε αρχίζει το πράγμα να έχει πλάκα, με έναν ειρωνικό,γλυκόπικρο τρόπο. Η στάση του θυμίζει τον ποπ ύμνο της υπαρξιακής ματαιότητας από τη δεκαετία του 1960 “Αυτό είναι όλο κι όλο;” [“Is That All there Is?”].
Αν αυτό είναι όλο κι όλο, φίλοι μου, τότε ας συνεχίσουμε να χορεύουμε / ας βγάλουμε τα ποτά κι ας ξεφαντώσουμε” τραγουδούσε η Πέγκυ Λι.
Όποιος έχει το θάρρος να γελάει είναι άρχοντας του κόσμου, μοιάζει πολύ με αυτόν που είναι προετοιμασμένος να πεθάνει” γράφει ο Λεοπάρντι. Και στο Εγχειρίδιο πρακτικής φιλοσοφίας του στηλιτεύει την επιδίωξη της ευτυχίας: “Αν το μόνο που επιζητάς από κάτι είναι η ευχαρίστηση, δε θα τη βρεις ποτέ. Το μόνο που θα βρεις θα είναι noia [υπαρξιακή ανία], συχνά μάλιστα αηδία. Για να νιώσεις ευχαρίστηση από οποιαδήποτε πράξη ή δραστηριότητα πρέπει να επιδιώξεις κάποιον άλλο σκοπό, όχι την ευχαρίστηση”.
Για να το θέσουμε αλλιώς, η επιδίωξη της ευτυχίας είναι σίγουρο αδιέξοδο, αλλά αν εγκαταλείψεις αυτή την επιδίωξη, μπορεί και να βιώσεις μερικές απίθανες και τρελές εμπειρίες εκεί έξω.
Η φράση του Λεοπάρντι, ότι δε βρίσκουμε καμία ευχαρίστηση αν πρώτα δεν καταστούμε ανίκανοι να βιώνουμε ζωηρές ηδονές, ασφαλώς αγγίζει μια ευαίσθητη χορδή μου τώρα στα γεράματα. Ναι, σινιόρ Λεοπάρντι, πολλές από αυτές τις “ζωηρές ηδονές” έχουν παρέλθει μαζί με τα χρόνια. Τώρα το τραγούδι είναι πιο γλυκό από ποτέ, αλλά γίνεται όλο και πιο δύσκολο να το ακούσω. Κυριολεκτικά. Όμως, κάθε τόσο τις μικρές ώρες, όταν μαζί με τη σύζυγό μου, ξαπλωμένοι στον καναπέ, ακούμε τον Ζακ Μπρελ να τραγουδάει το σπαρακτικά όμορφο “Ne me quitte pas” σε μια ένταση που να εξυπηρετεί την εξασθενημένη ακοή μου, πιστεύω συχνά ότι έχω βρει μια γαλήνη που υπερβαίνει εκείνες τις ζωηρές ηδονές.




ΝΤΑΝΙΕΛ ΚΛΑΪΝ

κάθε φορά που βρίσκω
το νόημα της ζωής
το αλλάζουν



ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου