Κυριακή, 15 Απριλίου 2018

...ταλαντεύεται κι η ζωή του είναι μια διαρκής αντίφαση. (ΟΡΑΤΙΟΣ) -ΜΙΣΕΛ ΝΤΕ ΜΟΝΤΑΙΝΙ


Περί αστάθειας των πράξεών μας




Όσοι καταπιάνονται με τον έλεγχο των ανθρώπινων πράξεων, ποτέ δεν βρίσκονται τόσο μπλεγμένοι, παρά όταν προσπαθούν να τις συρράψουν και να τις εμφανίσουν υπό το ίδιο πρίσμα· γιατί συνήθως είναι κατά τόσο περίεργο τρόπο αντιφατικές, ώστε φαίνεται αδύνατο να βγήκαν από το ίδιο εργαστήρι. Ο νεαρός Μάριος είναι πότε γιος του Άρη, πότε γιος της Αφροδίτης. 
Ο πάπας Βονιφάτιος Η΄ μπήκε, λέγεται, στο αξίωμα του σαν αλεπού, φέρθηκε σαν λιοντάρι και πέθανε σαν σκυλί. 

Και ποιος θα πίστευε άραγε πως ο Νέρων, εκείνη η πραγματική εικόνα της ωμότητας, θα απαντούσε, όταν του παρουσίασαν να υπογράψει, σύμφωνα με το τυπικό, την απόφαση για έναν καταδικασμένο εγκληματία: “Μακάρι ποτέ να μην είχα μάθει να γράφω!”, τόσο σφιγγόταν η καρδιά του καταδικάζοντας έναν άνθρωπο σε θάνατο; 
Το κάθε τι είναι τόσο γεμάτο από τέτοια παραδείγματα – και ο καθένας τόσα άλλα μπορεί να τροφοδοτήσει ξεκινώντας από τον εαυτό του – ώστε βρίσκω περίεργο να βλέπω καμιά φορά νοήμονες ανθρώπους να μπαίνουν στον κόπο να συνταιριάξουν αυτά τα κομμάτια, δεδομένου ότι η αναποφασιστικότητά μου φαίνεται το κοινότερο και εμφανέστερο ελάττωμα της φύσης μας, μάρτυρας ο εξής περίφημος στίχος του Πούμπλιου του μιμογράφου:

κακή συμβουλή είναι εκείνη που δεν γίνεται ν’ αλλάξει.

Υπήρχε κάποια λογική δικαιολογία να στηρίζεται η κρίση για έναν άνθρωπο στα κοινότερα στοιχεία της ζωή του. Όμως, λαβαίνοντας υπόψη τη φυσική αστάθεια των ηθών και γνωμών μας, μου φάνηκε συχνά πως ακόμα και οι καλοί συγγραφείς έχουν άδικο να επιμένουν να μας αποδώσουν μιαν αμετάβλητη και στέρεη υφή.
Επιλέγουν ένα γενικά αποδεκτό χαρακτηριστικό και, σύμφωνα με αυτό το είδωλο, καταπιάνονται να τακτοποιήσουν και να ερμηνεύσουν όλες τις πράξεις ενός ατόμου. Αν δεν καταφέρνουν να τις διαστρέψουν αρκετά [ώστε να τις ταιριάξουν], κάθονται και τις κατηγορούν ως ανειλικρινείς. Ο Αύγουστος τους ξέφυγε, γιατί σε αυτό τον άνθρωπο υπάρχει σε όλη τη διάρκεια του βίου του τέτοια διαφοροποίηση πράξεων τόσο εμφανής, ξαφνική και συνεχής, ώστε εγκαταλείφθηκε, ολάκερος και άκριτος, ακόμα και από τους πιο παράτολμους κριτές. Τίποτα δεν μου είναι δυσκολότερο να πιστέψω από την σταθερότητα των ανθρώπων και τίποτα ευκολότερο από την αστάθειά τους. Όποιος θα έκρινε τους ανθρώπους στις λεπτομέρειες και κομμάτι κομμάτι ξεχωριστά, θα πετύχαινε συχνότερα την αλήθεια.
Σε όλη την Αρχαιότητα, δύσκολο είναι να επιλέξει κανείς μια δωδεκάδα άντρες που έβαλαν τη ζωή τους σε ορισμένη και σταθερή πορεία, το οποίο είναι ο κύριος στόχος της σοφίας. Γιατί, για να περιλάβουμε όλη τη σοφία σε μια λέξη, λέει ένας αρχαίος [ο Σενέκας], και για να συγκεντρώσουμε σε έναν όλους τους κανόνες της ζωής μας, αυτό σημαίνει “να θέλουμε πάντα το ίδιο πράγμα και να μην θέλουμε πάντα το ίδιο πράγμα. Δεν θα καταδεχόμουν να προσθέσω”, λέει, “αρκεί η θέληση να είναι δίκαιη· γιατί αν δεν είναι δίκαιη, είναι αδύνατο να είναι πάντα μια και η αυτή”. Πράγματι διδάχτηκα κάποτε ότι το ελάττωμα δεν είναι άλλο από αταξία και έλλειψη μέτρου και συνεπώς είναι αδύνατο να συνδεθεί με τη σταθερότητα. Είναι ρήση του Δημοσθένη, λένε, πως αρχή κάθε αρετής είναι σκέψη και βούλευση και ότι στο τέλος τελειότητα, σταθερότητα. Αν με τη λογική παίρναμε ένα συγκεκριμένο δρόμο, θα διαλέγαμε τον ωραιότερο· κανείς όμως δεν το σκέφτηκε.

Ό,τι ζήτησε, το περιφρονεί και ξαναζητάει ό,τι παλιά παραμέρισε· ταλαντεύεται κι η ζωή του είναι μια διαρκής αντίφαση. (ΟΡΑΤΙΟΣ)

Ο συνηθισμένος μας τρόπος είναι να ακολουθούμε την όρεξή μας όπου ρέπει, αριστερά, δεξιά, κάτω, κατά πάνω, αναλόγως που μας σπρώχνει ο άνεμος των περιστάσεων. Δεν σκεφτόμαστε τι θέλουμε παρά τη στιγμή που το θέλουμε· και αλλάζουμε, σαν εκείνο το ζώο που παίρνει το χρώμα του χώρου όπου το βάζουμε. Αυτό που μόλις σχεδιάσαμε, πότε το αλλάζουμε και πότε πάλι ξαναγυρίζουμε εκεί από όπου ξεκινήσαμε: τίποτε άλλο παρά αμφιταλάντευση και αστάθεια,

σαν νευρόσπαστα, ξένα χέρια κινούν τα νήματά μας. (ΟΡΑΤΙΟΣ)

Δεν πάμε· κουβαλιόμαστε σαν τα πράγματα που επιπλέουν, πότε ήρεμα, πότε με βία, αναλόγως αν τα νερά είναι φουρτουνιασμένα ή έχει μπουνάτσα:

μήπως δεν βλέπουμε
πως ο άνθρωπος δεν ξέρει τι θέλει, πως πάντα ψάχνει,
πως αλλάζει τόπο, λες για να ξεφορτωθεί το φορτίο του. (ΛΟΥΚΡΗΤΙΟΣ)







ΜΙΣΕΛ ΝΤΕ ΜΟΝΤΑΙΝΙ
ΔΟΚΙΜΙΑ
ΒΙΒΛΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου