Σάββατο, 3 Μαρτίου 2018

...ο Λεοπάρντι βάζει τη φύση να απαντά στο ερώτημα εάν έφτιαξε τον κόσμο “ ειδικά για να μας τυραννά ... (JOHN GRAY)

...ο Λεοπάρντι βάζει τη φύση να απαντά στο ερώτημα εάν έφτιαξε τον κόσμο “ ειδικά για να μας τυραννά ... (JOHN GRAY)


Στον εκπληκτικό “Διάλογο της Φύσης και ενός Ισλανδού”, που δημοσιεύτηκε το 1824, ο Λεοπάρντι βάζει τη φύση να απαντά στο ερώτημα εάν έφτιαξε τον κόσμο “ ειδικά για να μας τυραννά”. Η φύση ρωτά τον Ισλανδό:
Πιστεύεις πραγματικά πως ο κόσμος φτιάχτηκε για χάρη σου; Πρέπει να καταλάβεις πως στα έργα μου, στα θεσπίσματά μου και στις λειτουργίες μου, με ελάχιστες εξαιρέσεις, ανέκαθεν είχα και ακόμα έχω κατά νου κάτι εντελώς διαφορετικό από την ευτυχία ή τη δυστυχία των ανθρώπων. Όταν σε πληγώνω με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με το ένα ή το άλλο μέσο, δεν το συνειδητοποιώ, παρά μόνο σπάνια· όπως, συνήθως, και όταν σε ικανοποιώ ή σε ευεργετώ, δεν το γνωρίζω· και, σε αντίθεση με ό,τι πιστεύεις, δεν έχω φτιάξει συγκεκριμένα πράγματα ούτε έχω προβεί σε συγκεκριμένες ενέργειες για να σε ικανοποιήσω ή να σε βοηθήσω. Τέλος, ακόμα κι αν τύχει να εξαλείψω όλη τη φυλή σου, δεν θα το συνειδητοποιήσω.[...]
Προφανώς δεν έχεις σκεφτεί καθόλου το γεγονός πως η ζωή αυτού του σύμπαντος είναι ένας διαρκής κύκλος παραγωγής και καταστροφής: αυτά τα δύο συνδέονται με τέτοιο τρόπο ώστε το καθένα υπηρετεί συνεχώς το άλλο με στόχο να εξασφαλιστεί η συντήρηση του κόσμου που, εάν το ένα ή το άλλο από αυτά εξαφανιζόταν. Θα οδηγούνταν κι αυτός στην αποσύνθεση. Θα ήταν λοιπόν επιζήμιο για τον ίδιο τον κόσμο εάν οτιδήποτε μέσα του ήταν απαλλαγμένο από την οδύνη.
Για τον Λεοπάρντι, το κακό ενυπάρχει στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο κόσμος· όταν όμως αναφέρεται στο κακό, δεν εννοεί κάποια μοχθηρή δύναμη. Το κακό είναι η οδύνη, που είναι ενσωματωμένη στην τάξη των πραγμάτων. “Τι ελπίδα υπάρχει όταν το κακό είναι κανονικό;” ρωτά. “Εννοώ, σε μια τάξη πραγμάτων όπου το κακό είναι αναγκαίο;”. Αυτά τα ρητορικά ερωτήματα δείχνουν γιατί ο Λεοπάρντι αδιαφορούσε για επαναστατικά και μεταρρυθμιστικά σχέδια. Καμία μορφή ανθρώπινης δράσης – πόσο μάλλον η πολιτική παντομίμα – δεν θα μπορούσε να αλλάξει θεμελιωδώς έναν κόσμο στον οποίο το κακό είναι κανονικό. Όχι ότι ο Λεοπάρντι δεν εμφορούνταν από ανθρώπινη συμπάθεια. Απεναντίας, επιβεβαίωνε την έλλειψη ευθύνης και την αθωότητα του ανθρώπινου είδους. Η κατανόηση της αναγκαιότητας του κακού, όπως πίστευε, οδηγεί στη συμπόνια: “Όχι μόνο η φιλοσοφία μου δεν οδηγεί στη μισανθρωπία, όπως μπορεί να νομίσει όποιος τη δει επιπόλαια, και όπως πολλοί με έχουν κατηγορήσει [...], αλλά η φιλοσοφία μου καθιστά τη φύση ένοχη για τα πάντα και, με το να αθωώνει εντελώς την ανθρωπότητα, ανακατευθύνει το μίσος ή, τουλάχιστον, το παράπονο προς μια ανώτερη αρχή, την αληθινή πηγή των δεινών των έμβιων όντων”. Οι ανθρώπινες φαυλότητες – απληστία, σκληρότητα, εξαπάτηση – είναι φυσικές. Η φύση δεν είναι ούτε μοχθηρή ούτε καλοκάγαθη, είναι απλώς ουδέτερη. Οι άνθρωποι είναι μηχανές, που μέσα από μια διαδοχή τυχαίων γεγονότων έχουν αποκτήσει αυτεπίγνωση. Η εσωτερική ελευθερία – το μόνο εφικτό είδος ελευθερίας, όπως πίστευε – επιτυγχάνεται με την αποδοχή αυτής της κατάστασης.
Ο Λεοπάρντι την αποδέχτηκε. Δεν θα τον εξέπληττε το γεγονός πως μεγάλο μέρος του έργου του ήταν άγνωστο για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Συνειδητοποιώντας πως ο ανθρώπινος νους ενδέχεται να παρακμάζει όσο αυξάνεται η ανθρώπινη γνώση, δεν προσδοκούσε πως οι άνθρωποι θα εκτιμούσαν ή θα κατανοούσαν τον τρόπο σκέψης του. Ούτε προσπάθησε να γλιτώσει από το τέλος που επέρχεται σε καθετί έμβιο. Η αθανασία, όπως έγραψε σε ένα από τα ωραιότερα ποιήματά του (“ Η δύση της σελήνης”), θα ήταν το “χειρότερο απ’ όλα τα δεινά μας”. Υπαγορεύοντας με ηρεμία τους καταπληκτικούς στίχους του ποιήματος καθώς ψυχορραγούσε στη Νάπολη, φαίνεται να είδε τον σύντομο βίο του ως καθαυτό πλήρη.




JOHN GRAY
Η ΨΥΧΗ ΤΗΣ ΜΑΡΙΟΝΕΤΑΣ



ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΟΚΤΩ



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου